Việt Nam khó "nhảy cóc" để làm quốc gia khởi nghiệp

Thứ bảy - 23/12/2017 00:39

Các con số kinh tế đều cho thấy, Việt Nam còn ở quá xa mốc bắt đầu để khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Tham gia diễn đàn khoa học "Đổi mới, sáng tạo và quốc gia khởi nghiệp để đất nước phát triển: Từ nhận thức đến hành động", chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã đưa ra các con số kinh tế cho thấy, Việt Nam còn ở quá xa mốc bắt đầu để khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Song muốn cả quốc gia làm điều đó thì đây là nhiệm vụ "bất khả thi".
 
1

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan tham gia diễn đàn về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của VUSTA.

Bà Chi Lan cho rằng, chúng ta là một đất nước đang chuyển sang giai đoạn mới của phát triển kinh tế.

Việt Nam vừa tạm thời hoàn tất giai đoạn đầu tiên là nền kinh tế dựa trên yếu tố đầu vào và đang trong giai đoạn chuyển tiếp sang nền kinh tế dựa trên yếu tố đầu tư.

Nếu nhìn vào những nhân tố của giai đoạn đầu thì nó đòi hỏi yếu tố đầu vào với chi phí thấp.

Việt Nam có sự ổn định chính trị, nhưng luật pháp và kinh tế vĩ mô chưa thật ổn định, nguồn nhân lực có cải thiện nhưng vẫn là chất lượng thấp, chưa qua đào tạo. Cơ sở hạ tầng là cơ bản tương đối nhưng vẫn còn rất nhiều việc phải làm bởi đây là một trong 3 đột phá chiến lược mà Việt Nam đang cần kíp.

Chi phí tuân thủ các quy định và thủ tục  vẫn còn là một trong những chi phí cao nhất của doanh nghiệp.

Năng suất của Việt Nam hiện vừa thấp vừa sụt giảm về tốc độ tăng trưởng những năm gần đây. Và hiện nay, Chính phủ đang nỗ lực tạo ra tương thích chương trình quốc gia khởi nghiệp bằng quy định về động lực để khuyến khích tăng năng suất.

Việt Nam thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế một cách phân tác, không theo kiểu tái cơ cấu từ nông nghiệp đến công nghiệp để hình thành các ngành hàng, kết nối chúng với nhau để thành các chuỗi giá trị.

Đây là những điểm yếu, là vật cản để đưa Việt Nam có thể đặt mục tiêu đi xa hơn.

"Chúng ta phải tiếp tục hoàn thiện giai đoạn 1 trước khi muốn chuyển sang giai đoạn 2 là nền kinh tế dựa trên hiệu quả đầu tư: quan trọng nhất là năng suất" - bà Chi Lan nói.

Nhưng trong điều kiện như hiện nay, với sự phát triển của công nghệ cho phép Việt Nam vừa chuyển sang giai đoạn 2 vừa có thể tiến tới trên một số lĩnh vực thì đã muốn nhảy sang giai đoạn 3: nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo.

"Chúng ta muốn cả nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo thì chưa có được đâu. Nếu giai đoạn 2 chưa hoàn tất thì rất khó có được giai đoạn 3 được" - bà Chi Lan nhận định.

Trên thế giới hiện nay, mới chỉ có một số nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) mới dám coi mình đang bước vào giai đoạn 3 như Mỹ một số nước châu Âu. Các nước thuộc hàng thứ 2, 3 về sáng tạo như Thụy Điển, Hà Lan... cũng không tự gọi mình là quốc gia khởi nghiệp dù họ có dựa trên đổi mới khoa học sáng tạo thực sự.

DN Việt Nam khó vươn tới đổi mới sáng tạo vì đâu?

Đổi mới sáng tạo phải có giá trị độc đáo, dựa trên kỹ năng bậc cao của người lao động nói chung trong trình độ chung của tổng thể, dựa trên nền tảng cơ sở KH-CN.

Các cơ sở khoa học công nghệ này cũng phải phát triển rất mạnh, dựa trên các quy định về động lực đổi mới sáng tạo đã có sẵn để tất cả mọi người hoạt động được. Trên tinh thần đổi mới sáng tạo phải nâng cấp các bộ ngành để các bộ ngành tham gia vào bậc cao của chuỗi giá trị chứ không tham gia vào cái đáy của chuỗi giá trị như Việt Nam đang làm hiện nay.

"Do đó, chúng ta đừng mang tinh thần như cả nước làm khởi nghiệp, tạo phong trào cả nước làm khởi nghiệp bởi giai đoạn cho điều đó còn rất xa" - bà Chi Lan nhận định. "Tinh thần chung thì rất đáng hoan nghênh và nên rút ngắn thời gian, không chờ đến 2058 nhưng nếu đã tự coi mình đang làm quốc gia khởi nghiệp thì còn quá sớm".

Ở góc độ kinh tế, Thu nhập Trung bình đầu người của VN chỉ hơn 2.000 USD/người. Chúng ta còn mới chỉ đặt mục tiêu đến 2035 là đạt được  mức trung bình cao chứ chưa phải là thu nhập cao.

OECD cho rằng 2058 thì VN mới trở thành nước thu nhập cao. Có lẽ lúc đó, dựa trên trình độ phát triển công nghiệp ở thời điểm đó mới có thể tự coi mình là quốc gia khởi nghiệp.

Trong khi đó, các quốc gia lựa chọn khởi nghiệp ở những mức thu nhập rất cao.

Những nhân tố cơ bản cho nền kinh tế vẫn còn xếp hạng 75 trên toàn cầu; điểm trung bình là 4,5/7 điểm, tức là mới trên mức trung bình một chút.

Những nhân tố thúc đẩy hiệu quả cho giai đoạn 2 có khá hơn, đứng thứ 62 mức điểm 4,2/5,5 điểm.

Đặc biệt, xếp hạng theo những nhân tố sáng tạo của VN đứng số 84 trên thế giới, điểm 3,5 đúng mức trung bình. Con số mới nhất cho thấy trong năm nay chúng ta đã tăng xếp hạng lên 2 bậc nhưng mức điểm thì sụt chỉ 3,3 điểm.
 
2

Năng lực cạnh tranh của DN còn quá thấp khi đa phần là DN nhỏ và vừa. (Ảnh minh họa)

"Nếu một nền kinh tế được đánh giá về mức độ sáng tạo cũng ở mức dưới trung bình như thế này thì chúng ta sẽ rất khó khăn để làm đổi mới sáng tạo" - bà Chi Lan nhận định.

Thậm chí, xếp hạng doanh nghiệp sáng tạo ở Việt Nam còn đứng thứ 100 trên thế giới về độ sáng tạo thì chúng ta không có gì để làm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cả.

Bà Chi Lan lý giải, DN Việt bị xếp hạng thấp như vậy là bởi khi đăng ký kinh doanh thường xuyên lựa chọn kinh doanh đa ngành. Đâu đâu cũng thấy một chuỗi: Sản xuất, kinh doanh, đầu tư... Không có một điểm chính cho chúng ta nổi bật lên được. Đa số DN Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoạt động trong lĩnh vực thương mại, bán buôn, bán lẻ chiếm đa số.

Bà Chi Lan cho rằng, thách thức lớn nhất của kinh tế Việt Nam là năng suất lao động. Hiệu suất của các doanh nghiệp tư nhân và khu vực công cũng đều thấp.
 
1
 
Dự án rót vốn khủng, hiệu quả thấp.

Vốn đổ chủ yếu vào các lĩnh vực bất động sản, ngân hàng và xây dựng, ngành cho năng suất thấp nhất. Trong Báo cáo Việt Nam 2035 ghi rất rõ phanh phui nguyên nhân vì sao năng suất lao động ở VN thấp và năng suất doanh nghiệp sụt giảm là vì nguồn vốn của xã hội đổ vào các lĩnh vực này mang tính chất là đầu cơ nhiều hơn đầu tư, không tạo được giá trị gia tăng, không tạo được một nền tảng sản xuất tốt hơn.

Hệ thống đổi mới sáng tạo của Việt Nam rất ít hợp tác giữa Viện, trường nghiên cứu và DN. Đây là yếu tố lớn nhất làm cản trở đổi mới sáng tạo. Chỉ có phát huy khả năng sáng tạo trong nghiên cứu của các Viện, trường thì mới có thể thương mại hóa chúng hoặc đưa vào áp dụng trong cuộc sống.

Thay đổi để bắt đầu cho đổi mới sáng tạo

Bà Lan yêu cầu, phải có sự tăng trưởng năng suất trong các ngành có năng suất thấp nhất nhưng được đổ tiền vào nhiều nhất: Khai mỏ, xây dựng, tài chính, dịch vụ công ích.. đặt mục tiêu tới năm 2035 là một nước có thu nhập trung bình ở mức cao, từ đó phấn đấu tiếp trở thành nước có thu nhập cao.

Các nhân tố hàng đầu phát triển năng suất: Tạo môi trường thuận lợi để nâng cao năng lực cạnh tranh và năng suất của khu vực tư nhân, trong nước. Đồng thời, cải cách toàn diện khu vực ngoài nhà nước và phải có biện pháp dài hạn về phát triển học tập và đổi mới sáng tạo.

Phát triển trong khu vực tư nhân thì phải gắn với đổi mới sáng tạo. Phải coi doanh nghiệp là trung tâm và phải cải thiện khả năng hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp. Hiện nay, khả năng này của doanh nghiệp Việt (vốn chỉ có nhỏ và vừa) còn rất thấp.

Bà Chi Lan nhấn mạnh, DN phải tự thúc đẩy đầu tư vào công nghệ, đặc biệt là các doanh nghiệp có quy mô tương đối lớn. Các DN nhỏ, vừa, nếu không tự làm được thì phải liên kết với nhau hoặc với các viện, trường để có đầu tư vào nghiên cứu, triển khai thì DN mới có thể phát triển được.

Đổi mới sáng tạo cần bên cung và bên cầu. Bên cung thường tham gia đông đảo hơn như các nhóm trường Đại học và các Viện nghiên cứu, một phần cũng là doanh nghiệp. Bên cầu là các doanh nghiệp. Để bên cầu của doanh nghiệp phát triển được về đổi mới sáng tạo hoặc các sản phẩm công nghệ thì rất cần có thể chế thị trường hoàn thiện hơn, hệ thống thương mại tốt hơn, trong đó có sản phẩm sở hữu trí tuệ, thị trường đầu vào như đất đai và vốn...

Việt Nam đang ở giai đoạn vươn lên tham gia vào mạng lưới sản xuất với bước nhảy về công nghiệp hóa bằng máy móc và thiết bị, tức là làm sao để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu ở mức tốt hơn.

Nếu muốn tiến lên bước hình thành tích tụ công nghiệp thì phải thúc đẩy việc chuyển giao công nghệ và lan tỏa công nghệ trong xã hội, biến mình thành những trung tâm đổi mới sáng tạo trong cả nước.

Đẩy nhanh ứng dụng công nghệ trong doanh nghiệp bằng xây dựng cơ sở hạ tầng hữu hình: hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ứng dụng công nghệ, xây dựng các kỹ năng cần thiết, đặt nền móng và đi tiên phong trong công nghệ.. Đề nghị công khai dữ liệu của Chính phủ bởi hệ thống hiện nay rất lộn xộn, không đánh giá được, doanh nghiệp không tiếp cận được.

Chính phủ cũng cần tạo chính sách riêng để hỗ trợ doanh nghiệp tiên tiến, có thành tích tốt.

Chúng ta lâu nay vẫn làm nghiên cứu để nghiên cứu mà chưa có sự triển khai trong thực tiễn sản xuất để nâng cao năng suất lao động và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Như vậy rất cần ứng dụng công nghệ để nâng cấp hệ thống khoa học công nghệ cả tầng vĩ mô và vi mô trong các lĩnh vực khác nhau.

Cần hiểu đổi mới sáng tạo không chỉ là khoa học công nghệ mà còn là hệ thống quản trị bởi vì tác động của CMCN 4.0 này đối với hệ thống quản trị là vô cùng to lớn trên thế giới.

"Nếu chúng ta không tự thay đổi được hệ thống quản trị của mình thì tất cả các thành tựu của KH-CN rất khó để đi vào cuộc sống.

Vừa sản xuất thế giới- mang hàm nghĩa chuỗi giá trị sản xuất trên thế giới thực sự được hình thành. Không có sản phẩm nào thực sự được sản xuất ở một quốc gia. Chúng ta đừng tham vọng làm một sản phẩm hoàn toàn ở Việt Nam mà phải theo cách tiếp cận đổi mới sáng tạo là VN tham gia phần nào đó" - bà Chi Lan nói.

Theo bà Lan, nếu bán phần mềm thông minh cho nông dân thì không có hiệu quả mà cần tập trung rất nhiều thành phần khác tham gia. Đó là một sân chơi mở và bình đẳng với những người chơi. Ai muốn tham gia, họ phải bắt lấy cơ hội. Nếu không lựa chọn sự liên kết toàn cầu thì không thể thành công.

Công nghiệp trí tuệ nhân tạo sẽ mở ra một chu kỳ phát triển mới có hiệu quả vô cùng to lớn trong phát triển của xã hội loài người.

Cơ sở hạ tầng quan trọng nhất của một quốc gia không còn là năng lượng, điện, đường, trường, trạm mà còn là hệ thống cơ sở dữ liệu. Một trong nhiệm vụ cấp bách nhất của các nước là phải tập hợp và phát triển tối đa hệ thống cơ sở dữ liệu bigdata. Ở tầng doanh nghiệp cũng vậy.

Đối với VN, đây là một mảng rất quan trọng bởi con số thống kê ở Việt Nam không đáng tin cậy.

Nhân vật chính trong cuộc cách mạng này là thế hệ trẻ nhưng những người cao tuổi cũng phải được tham gia và buộc phải thay đổi mình để làm việc với máy móc, công nghệ.
 
1

Đổi mới sáng tạo không chỉ là sân chơi cho giới trẻ.

Một điều quan trọng khác là công nghệ trí tuệ nhân tạo dẫn đến các mối lo ngại về tinh thần, đạo đức kinh doanh, đạo đức của người làm công nghệ, ý thức trách nhiệm với cộng đồng.

"Công nghệ phải phục vụ cho con người. Nhưng để nó phục vụ cho mình thì mình phải hiểu nó để chi phối và điều hành nó" - bà Chi Lan nhấn mạnh.

Thừa nhận, chỉ đạo của Chính phủ về CMCN 4.0 đã đưa khá đầy đủ về các nội dung cần thiết để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia đổi mới sáng tạo, tuy nhiên, vị chuyên gia cho rằng, chính sách chưa cụ thể để doanh nghiệp vươn cánh tay ra nối dài

Kỳ họp QH ghi nhận phàn nàn rằng Minh Long đầu tư 500 tỷ để đổi mới sáng tạo cho chính bản thân công ty họ nhưng không lấy được tiền để làm bởi vì thiếu một vài thủ tục trong số quy trình rối rắm của VN.

"Đi tìm con đường đi vào cơn bão CMCN 4.0 thì rất cần một chiến lược và chính sách quốc gia; đầu tư hiệu quả cho các nhân tố cơ bản và nghiên cứu ứng dụng một cách chọn lọc; có sự tham gia rộng rãi của các lực lượng tinh hoa về KH-CN và doanh nghiệp để kết nối các lực lượng với nhau bằng ý thức chứ không bằng lý trí" - bà Chi Lan nhận định.

Bà Chi Lan cũng hoan nghênh tinh thần Bộ KH-CN trong cách tiếp cận về đổi mới sáng tạo, sẵn sàng tham gia cùng và công nhận tất cả các sáng kiến khác của các doanh nghiệp, tổ chức xã hội chứ không riêng các sáng kiến do Nhà nước đầu tư tài trợ như chương trình Khởi nghiệp trong nông nghiệp...

Bà Chi Lan cũng cho rằng, Bộ KH-CN cần giảm đi các hoạt động tốn kém như đầu tư kiểu xin-cho mà tập trung thực hiện cụ thể hóa chính sách, tập trung vào các nội dung chính sách khuyến khích để trao cơ hội và nguồn lực cho những người xứng đáng.

Datviet

 

 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Xem nhiều nhất
Xem dự báo thời tiết tại
Thống kê truy cập
  •   Đang truy cập 75
  •   Máy chủ tìm kiếm 37
  •   Khách viếng thăm 38
 
  •   Hôm nay 21,446
  •   Tháng hiện tại 747,822
  •   Tổng lượt truy cập 29,604,892
Thăm dò ý kiến

Bạn có nhận xét gì về lượng thông tin hàng ngày trên nguoivietinfo.ru

USD 56.6261
EUR 69.2650
HKD 72.4304
JPY 51.0835
AUD 45.2839
BGN 35.4334
CAD 45.3953
CHF 58.9303
DKK 93.1274
GBP 78.6650
KRW 52.9060
SGD 42.8726
QUẢNG CÁO TRÁI
Banner