Vì sao Liên Xô phải bí mật kết thân với Châu Phi?

Thứ bảy - 30/06/2018 23:06

Sau khi Stalin qua đời, giới lãnh đạo mới của Liên Xô đã chuyển hướng sang Trung Quốc và các nước châu Phi.

1
 
Ảnh: Vladimir Minkevich (RIA Novosti)

Sau cái chết của Stalin, chiến tranh thế giới tạm thời không còn đe dọa trong một thời gian ngắn, vì thế giới lãnh đạo mới của Liên Xô đã chuyển một phần chú ý sang Trung Quốc và các nước châu Phi để tìm kiếm đồng minh cho khối xã hội chủ nghĩa.

Trong cuộc thảo luận của Hội đồng nghiên cứu chính sách quốc phòng và đối ngoại "Cầu nối giữa các thập kỷ: Chiến tranh Lạnh 1953 và 2018", ông Apollon Davidson - giáo sư Đại học Quốc gia Moscow (MGU) và Đại học tổng hợp nghiên cứu các Dân tộc thuộc Viện Kinh tế Cao cấp và ông Yuriy Galenovich – Trưởng nhóm nghiên cứu của Viện Viễn Đông thuộc Viện hàn lâm Khoa học Nga đã nói về những năm tháng xây dựng mối quan hệ giữa Liên Xô với Trung Quốc và các nước châu Phi.

Cuộc thảo luận được tổ chức tại giảng đường của trung tâm văn hóa "ZIL". Tổng biên tập tạp chí "Nước Nga trong chính sách toàn cầu" Fedor Lukyanov đã dẫn dắt chương trình trong cuộc thảo luận trên. Và "Lenta.ru" đã ghi lại các đề tài chính.

***

Apollon Davidson: Trong nửa sau của thập niên 1950, tôi đã viết một luận án về đề tài Châu Phi, và lúc bấy giờ câu chuyện đó có vẻ như hoàn toàn vô lý.

Người ta cho rằng trong Chiến tranh Lạnh chỉ có 2 người chơi là Mỹ và Liên Xô, vì vậy Phương Đông và Châu Phi là không cần thiết. Đáng chú ý là tại thời điểm đó các nước của thế giới thứ ba đang trỗi dậy. Chỉ có mỗi Liên Xô cho rằng điều đó không quan trọng.

Năm 1955, Hội nghị các nước Á-Phi diễn ra tại Bandung, thế rồi sau đó lãnh đạo của chúng ta (Liên Xô- ND) bỗng nhiên chợt nhận ra rằng đây là một hướng đi quan trọng.

Tại Đại hội Đảng CSLX lần thứ XX vào tháng 2/1956, một phần của địa chính trị Xô viết được tuyên bố là Phương Đông và Châu Phi.

***

Davidson: Tôi có ấn tượng rằng Stalin thấy cần thiết phải làm chủ vùng Trung và Đông Âu đến mức ông không quan tâm đến các vùng khác.

Tôi rất muốn nói về kênh hiểu biết lẫn nhau tồn tại giữa Mỹ và Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Đầu những năm 1960, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng Caribbean, mọi thứ đều nhạy cảm tới mức dường như thế giới đang đối mặt với Thế chiến thứ ba.

Tình trạng này sau đó đã được giải quyết khi trước tiên là Mỹ, tiếp theo là Liên Xô nhận ra: phải có kênh giao tiếp riêng, nếu không, chỉ cần một sự hiểu lầm nào đó cũng có thể dẫn đến những điều khủng khiếp.

Sau đó, kênh này đã được tạo dựng. Cuộc gặp mặt đầu tiên là tại 1 trường cao đẳng ở thành phố Dartmouth - Mỹ. Các cuộc họp tiếp theo được gọi là hội nghị Dartmouth và được duy trì trong suốt 30 năm - từ đầu những năm 1960 đến đầu những năm 1990.

Điều này chưa bao giờ được phổ biến trong giới thông tin. Những cuộc họp này diễn ra hàng năm. Hai bên đã thảo luận thẳng thắn những vấn đề, mọi khía cạnh trong mối quan hệ giữa hai nước với nhau.

Đầu những năm 1990, Tổng thống Boris Yeltsin cho rằng chúng ta (Nga - ND) đã có những mối quan hệ tốt đẹp với Mỹ, vì thế không cần phải có những kênh đó nữa. Riêng tôi nghĩ, giá như bây giờ có các kênh đó thì sẽ rất tiện lợi.

Fedor Lukyanov: Hình thức ngoại giao kiểu như vậy ngày nay liệu có còn phù hợp nữa không? Rõ ràng, bầu không khí chính trị của chúng ta hiện nay rất tồi tệ, nhưng bây giờ không phải là lúc nói về điều đó.

Dường như mức độ tin cậy ngày hôm nay, ngay cả trong giới chuyên môn (các chính trị gia) trở nên tồi tệ hơn nhiều so với lúc đó.

Hiện thời không có những xuất phát điểm chung ngay cả đối với những bất đồng. Dường như chúng ta đang sống trong những thực tại khác nhau. Ngoài ra, bây giờ mọi thứ đều rõ như ban ngày - chắc chắn điều này ở thời Xô Viết không có.

Những thông tin bí mật bị rò rỉ, bao gồm cả ở trên mạng. Một mặt, mức độ hiểu biết lẫn nhau mà chúng ta đã đạt được với phía Hoa Kỳ là cần thiết. Nhưng điều đó có thể xảy ra hay không lại là vấn đề khác.
 
2

Khách đến từ Châu Phi trong một cuộc mit tinh nhân Ngày Quốc tế lao động. Quảng trường Đỏ, 1960(Ảnh: David Sholomovich)      

***

Davidson: Cho đến bây giờ, chúng ta, thậm chí ở châu Âu hay cả đối với nước Mỹ, vẫn có ấn tượng sai lầm về những dân tộc có vẻ như lạc hậu hơn cả.

Tôi đã chứng kiến các nhà làm phim đến Châu Phi để thực hiện những cảnh quay không đúng với sự thật, mà đó chỉ là những gì người da trắng tưởng tượng ra.

Những người dân địa phương xuất hiện trong phim cứ như thổ dân. Họ phải cởi bỏ trang phục châu Âu và mặc lên người những gì tổ tiên của họ đã mặc từ 200 năm trước, và người ta đã ghi hình họ trong những trang phục cổ lỗ sỹ như vậy.

Và khi những người ngoại quốc đi khỏi, họ lại trở về nhà và mặc những bộ quần áo thường ngày.
 
1

Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Xô Viết Tối cao Liên Xô Anastas Mikoyan, Tổng thống Cộng hòa Guinea Ahmed Sekou Toure và Bí thư thứ nhất BCH TƯ ĐCSLX Leonid Brezhnev tại Moscow, 1965

Các học sinh phổ thông Liên Xô vào những năm 1950 và đầu 1960 phải học theo một cuốn sách giáo khoa, trong đó chỉ có hai trang viết về Châu Phi.

Trong sách có những câu như: "Người châu Phi bị bắt đi thu hoạch mủ cao su. Và nếu như làng nào không nộp đủ sản lượng cao su thì người ta sẽ cử những kẻ ăn thịt người từ một bộ tộc khác đến. Từ cuối thế kỷ XIX cho đến khi kết thúc Thế chiến I, dân số Congo đã giảm đi chỉ còn 1/3".

Hóa ra, họ đã bị ăn thịt gần hết. Và điều đó được viết bởi nhà khoa học nổi tiếng, sử gia Vladimir Khvostov!

Nếu nói về cách các nhà lãnh đạo Liên Xô quan tâm tới các sự kiện ở châu Phi, thì sẽ ít nhiều hiểu rõ về quá trình này. Điều quan trọng nhất là, nếu bạn muốn làm điều gì đó với một dân tộc hoặc một quốc gia, thì trước tiên phải hiểu đất nước đó, dân tộc đó đã.

Nhưng rất tiếc là chúng ta đã đi theo một con đường khác. Không phải theo con đường tri thức, mà theo kênh: "chúng ta sẽ dạy bảo họ, chúng ta sẽ ép buộc họ"

Có một cuốn sách khác, viết toàn cảnh về châu Phi, được xuất bản năm 1984, trong đó, có nhiều chuyên gia nổi tiếng tham gia. Cuốn sách được chia thành hai phần: "Tình hình ở các nước đi theo hướng xã hội chủ nghĩa" và "Tình hình ở các nước khác". Một câu hỏi đặt ra: vậy các nước đi theo hướng xã hội chủ nghĩa là những nước nào?

Nếu như có nhà lãnh đạo nào đó nói rằng ông ta tán thành Marx, Engels, Stalin, mặc dù ông ta không hiểu biết gì về tư tưởng của họ, thì vẫn được chu cấp tiền bạc. Trong nhiều đại sứ quán (của Liên Xô - ND) đã có thêm một chức vụ cố vấn xây dựng đảng. Ý tưởng là muốn tạo ra các đảng phái chính trị ở các nước khác theo luồng tư tưởng của chúng ta.

Do đó, một số người cũng có thể đã có sự hiểu biết ít nhiều về các quá trình đang diễn ra, nhưng do kiểu đường lối chính trị, nên nhìn vào giống như là sự áp đặt theo một công thức gượng ép nào đó.

Khi đó, người ta còn cho rằng các nước thuộc châu Phi nhiệt đới có thể nhảy cóc, bỏ qua nhiều giai đoạn - từ chế độ gần như nguyên thủy tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội.

***

Có thể tham khảo một trong những giai đoạn trước đó - những năm 1920 và đầu 1930. Lúc bấy giờ, Lenin có ý tưởng về một cuộc cách mạng vô sản thế giới. Các vấn đề thuộc về phương Đông và Châu Phi phần lớn được giao cho Quốc tế Cộng sản.

Những người làm việc ở đó đã phát triển ý tưởng này của Lenin cho đến giữa những năm 1930. Sau đó, vào năm 1956 người ta lại một lần nữa quan tâm tới phương Đông và Châu Phi, ý tưởng phát triển theo hướng xã hội chủ nghĩa đã hồi sinh. Hiện nay, ý tưởng đó vẫn tiếp tục tồn tại, nhưng ở mức độ thấp hơn.

***

Lukyanov: Thời Liên Xô cũ, trong khuôn khổ của Ủy ban Phát thanh và Truyền hình Quốc gia có những Ban biên tập phát sóng tới châu Phi và Trung Quốc gọi là Chương trình phát thanh quốc tế.

Hồi còn nhỏ, vào những năm 1970, tôi đã từng có mặt trong các phòng biên tập này, ở đó có cả núi thư từ. Đài phát thanh Liên Xô phát sóng bằng một số ngôn ngữ châu Phi, có những ngôn ngữ không ai trên thế giới sử dụng, kể cả những người dân ở những nước này.

Tôi nghĩ rằng, với những phí tổn chi cho hệ tư tưởng như vậy, chắc chắn sẽ còn đọng lại cái gì đó trong trí nhớ mọi người. Người ta đã làm được rất nhiều việc, và, có lẽ, không phải tất cả đều vô ích.

Rất tiếc, công việc này kéo dài không bao lâu, và chắc là cũng sẽ không được tiến hành trong nay mai.
 
2

Tổng thống Congo Massamba-Deba (phải) và nhà du hành vũ trụ Liên Xô German Titov (giữa) đang duyệt đội danh dự, 1965 (Ảnh: Yuri Somov)

Lukyanov: Tất nhiên, Liên Xô cũng quan tâm đến việc truyền bá ý thức hệ của mình ở châu Phi và châu Á, và đương nhiên ở đây có sự cạnh tranh.

Tuy nhiên, ý tưởng về sự công bằng được đặt ra trong học thuyết xã hội chủ nghĩa, trong chủ nghĩa Mác có sức hấp dẫn đối với các nước đang phát triển. Vậy thì điều gì sẽ xảy ra với ý tưởng này?

Davidson: Điều này đã xảy ra một nơi nào đó ở châu Âu. Nhưng đối với châu Phi và Trung Đông, khái niệm "chủ nghĩa xã hội" có liên quan chủ yếu với chủ nghĩa chống thực dân và cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản.

Chúng ta luôn hỗ trợ các nước được gọi là thế giới thứ ba, những quốc gia đã thề trung thành với chủ nghĩa xã hội, thậm chí không biết nó là gì.

Còn đối với các nước châu Phi và Trung Đông, chủ nghĩa xã hội thực chất chỉ là chủ nghĩa chống thực dân và là cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản.

Còn phương Tây, trước hết là Mỹ, chỉ đơn giản là ủng hộ những người chống lại Liên Xô.

Trước đây là như thế, và bây giờ nó vẫn tiếp tục dưới dạng này hay dạng khác.

ĐVO / Nguyễn Quang (dịch)

 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Xem nhiều nhất
Xem dự báo thời tiết tại
Thống kê truy cập
  •   Đang truy cập 43
  •   Máy chủ tìm kiếm 1
  •   Khách viếng thăm 42
 
  •   Hôm nay 11 887
  •   Tháng hiện tại 244 692
  •   Tổng lượt truy cập 33 069 288
Thăm dò ý kiến

Bạn có nhận xét gì về lượng thông tin hàng ngày trên nguoivietinfo.ru

QUẢNG CÁO TRÁI
Banner